Eugene Wigner

Pochodzenie i młodość

Eugene Wigner urodził się jako Wigner Jenő Pál w Budapeszcie 17 listopada 1902 roku, jako syn Antala Wignera, kierownika fabryki skór, i Elisabeth Einhorn. Jego rodzina była żydowska, lecz niepraktykująca, jego bar micwa miała charakter świecki, a w luterańskim gimnazjum w Budapeszcie, gdzie religia była przedmiotem obowiązkowym, uczęszczał na lekcje judaizmu prowadzone przez rabina.

Praca i kariera

Po krótkiej ucieczce do Austrii w 1919 roku przed komunistycznym reżimem Béli Kuna rodzina przeszła na luteranizm, a on sam nazwał później tę decyzję w gruncie rzeczy nie religijną, lecz antykomunistyczną. W szkole uczył go matematyk László Rátz, razem z Johnem von Neumannem, a potem studiował inżynierię chemiczną w Berlinie, gdzie obronił doktorat pod kierunkiem Michaela Polanyiego. W Berlinie i Getyndze wraz z Hermannem Weylem wprowadził teorię grup do mechaniki kwantowej, kładąc podwaliny teorii symetrii, a jego książka z 1931 roku udostępniła tę metodę szerszemu gronu odbiorców.

Princeton zatrudnił go w 1930 roku razem z von Neumannem, a w 1933 roku wykazał, że siła wiążąca protony i neutrony jest słaba na odległość, lecz bardzo silna z bliska. Gdy w tym samym roku Hitler doszedł do władzy, Wigner wiedział, że ze względu na żydowskie pochodzenie straci posady w Berlinie, a w 1937 roku został obywatelem amerykańskim. 2 sierpnia 1939 roku wziął udział w spotkaniu z Leó Szilárdem i Albertem Einsteinem, które doprowadziło do listu do Roosevelta, a w Projekcie Manhattan kierował zespołem projektującym reaktory do wytwarzania plutonu.

Uznanie

W 1963 roku otrzymał połowę Nagrody Nobla z fizyki, dzieloną z Marią Goeppert-Mayer i Hansem Jensenem, za wkład w teorię jądra atomowego i cząstek elementarnych, zwłaszcza przez odkrycie i zastosowanie fundamentalnych zasad symetrii. Profesor w Princeton od 1938 do 1971 roku, zmarł na zapalenie płuc w Princeton 1 stycznia 1995 roku, w wieku dziewięćdziesięciu dwóch lat.