John M. Kosterlitz

Pochodzenie i młodość

John Michael Kosterlitz urodził się w Aberdeen 22 czerwca 1943 roku jako syn niemieckich Żydów-uchodźców: ojcem był biochemik Hans Walter Kosterlitz, który w 1934 uciekł przed nazistowskimi prześladowaniami Żydów i odkrył później enkefaliny, a matką Hannah Gresshöner. Uczył się w Robert Gordon's College i Edinburgh Academy, studiował w Gonville and Caius College w Cambridge, a doktorat obronił w Oksfordzie w 1969 roku.

Praca i kariera

Na początku lat siedemdziesiątych, pracując z Davidem Thoulessem w Birmingham, zabrał się za wynik, który wszyscy uważali za zamknięty: że dwuwymiarowa warstwa materii nie może się uporządkować, bo powyżej zera bezwzględnego szum cieplny niszczy wszelki porządek. Obaj wykazali, że twierdzenie coś przeoczyło. Porządek może mieszkać w kształcie, a nie w ustawieniu — w wirach spinu, związanych w niskiej temperaturze w pary o przeciwnym obrocie, które w pewnej temperaturze rozwiązują się i rozchodzą.

W tym punkcie nic nie powstaje ani nie ginie, rozwiązuje się tylko węzeł, a jednak materiał zmienia fazę; przejście Kosterlitza-Thoulessa było pierwszym przejściem fazowym o naturze czysto topologicznej i otworzyło całą dziedzinę topologicznych stanów materii, sięgającą dziś od warstw nadciekłych po obliczenia kwantowe. Przyniosło im Nagrodę Nobla z fizyki w 2016 roku, dzieloną z Duncanem Haldane'em. Kosterlitz jest profesorem fizyki na Brown University od 1982 roku, a w latach sześćdziesiątych był pionierskim wspinaczem alpejskim; jedna z dróg w dolinie Orco nosi jego nazwisko.