Léon Werth

Pochodzenie i młodość

Léon Werth urodził się w Remiremont w Wogezach 17 lutego 1878 roku w żydowskiej rodzinie miejscowej drobnej burżuazji: jego ojciec Albert Werth był kupcem sukiennym z tamtejszej gminy żydowskiej, matka zaś, Sophie, pochodziła z drobnej szlachty pikardyjskiej i nie była Żydówką.

Praca i kariera

Był błyskotliwym stypendystą, zrezygnował z École normale, której dyscypliny nie znosił, w Paryżu został sekretarzem Octave'a Mirbeau, a potem krytykiem i powieściopisarzem na własny rachunek: „Biały dom” (1913), o którym Mirbeau mówił, że zasługuje na Goncourta, „Clavel żołnierz” (1919), jedna z pierwszych francuskich powieści opisujących wojnę 1914 roku z szeregu i przeciw niej, oraz książki o Bonnardzie, Van Goghu i Matissie, gdy ich malarstwo wciąż budziło spory.

Z temperamentu anarchista, antykolonialista — jego „Kochinchina” z 1926 roku to rzadkie potępienie francuskiego panowania w Indochinach — był wrogiem wszystkich partii. W 1931 roku poznał Antoine'a de Saint-Exupéry'ego, młodszego o dwadzieścia dwa lata, i obaj zostali bliskimi przyjaciółmi. Ta karta mówi wprost, co odwróciło jego życie w 1940 roku: ustawy rasowe Vichy uczyniły z niego, Żyda, człowieka ściganego, i wojnę spędził w ukryciu w Jurze, w Saint-Amour, podczas gdy jego żona Suzanne została w Paryżu.

Wcześniej napisał „33 dni”, relację z exodusu czerwca 1940 roku po drogach Francji; Saint-Exupéry zabrał rękopis do Nowego Jorku, napisał doń przedmowę i nie zdołał go wydać, a tekst zaginął aż do 1992 roku. Z Nowego Jorku Saint-Exupéry skierował do niego „List do zakładnika” i zadedykował mu „Małego Księcia” — „Léonowi Werthowi, kiedy był małym chłopcem” — najsłynniejszą dedykację literatury francuskiej, napisaną dla przyjaciela ukrywającego się przed policją własnego kraju. Werth przeżył, napisał „Depozycję”, swój dziennik wojenny, i zmarł w Paryżu 13 grudnia 1955 roku.