Morteza Neydavoud

Pochodzenie i młodość

Morteza Nejdawud urodził się w Teheranie w 1900 roku w perskiej rodzinie żydowskiej muzyków — jego ojciec Bala Chan grał na tombaku — i przez całe życie był Żydem, jednym z owych licznych żydowskich muzyków, którzy przechowali perską muzykę klasyczną w czasach, gdy jej uprawianie nie przynosiło wielkiego szacunku społecznego, a zawód wypełniały mniejszości religijne.

Praca i kariera

Na tarze zaczął grać jako dziecko, uczył się u Aki Hoseinkolego i Darwisza Chana, mistrzów instrumentu, a po dwudziestce należał do najlepszych wykonawców w Iranie. Od 1927 roku nagrywał na skalę, jakiej nie próbował żaden perski muzyk — około trzystu płyt — a w latach 1969–1971 utrwalił dla Radia Narodowego pełne wykonanie radifu, kanonicznego repertuaru perskiej muzyki klasycznej, w trzystu godzinach nagrań, które są dziś dokumentem odniesienia dla tej tradycji.

Skomponował „Morq-e sahar”, „Ptaka świtu”, do wiersza Malek asz-Szoara Bahara, którego wsławiła śpiewaczka Kamar ol-Moluk Waziri: pieśń o ptaku w klatce wzywającym świt, by przełamał noc tyrana, śpiewana w Iranie jako hymn wolności od stu lat i znów przy każdym proteście. Towarzyszył Kamar, pierwszej kobiecie występującej publicznie bez zasłony w Iranie, na jej historycznym koncercie w 1924 roku, i wykształcił dwa pokolenia instrumentalistów oraz wielu wielkich śpiewaków stulecia.

Opuścił Iran po rewolucji 1979 roku i zmarł w Los Angeles 12 sierpnia 1990. Żydowska społeczność Iranu, jedna z najstarszych na świecie, dała perskiej muzyce kilku jej najwybitniejszych wykonawców, a on był wśród nich pierwszy.