John Harsanyi

Pochodzenie i młodość

John Charles Harsanyi urodził się w Budapeszcie 29 maja 1920 roku jako jedyne dziecko właścicieli apteki, a w Gimnazjum Luterańskim zdobył w 1937 roku pierwszą nagrodę w ogólnokrajowym konkursie matematycznym. Oboje jego rodzice byli Żydami i przeszli na katolicyzm; on sam mówił o sobie, że jest pochodzenia żydowskiego, a po wojnie, jako żarliwy katolik, studiował teologię w seminarium dominikańskim, zanim pod koniec trzeciej dekady życia utracił wiarę.

Praca i kariera

Studia farmaceutyczne chroniły go przed oddziałami pracy przymusowej armii węgierskiej, ale po niemieckiej okupacji z marca 1944 roku służył w jednym z nich od maja do listopada, nosząc białą opaskę oznaczającą chrześcijan pochodzenia żydowskiego. Gdy naziści postanowili deportować jego oddział do obozu koncentracyjnego w Austrii, gdzie zginęła większość jego towarzyszy, uciekł na dworcu w Budapeszcie, a ojciec jezuita ukrył go w piwnicy klasztoru.

W 1947 roku uzyskał w Budapeszcie doktorat z filozofii, w 1948 roku jako otwarty antymarksista stracił posadę na uniwersytecie, a w kwietniu 1950 roku uciekł przez granicę z Anne Klauber, którą poślubił w Sydney 2 stycznia 1951 roku. Pracując w dzień w fabrykach, a wieczorami studiując ekonomię, uzyskał w 1953 roku magisterium w Sydney, potem doktorat w Stanford pod kierunkiem Kennetha Arrowa, a w 1964 roku osiadł w Berkeley.

Uznanie

W trzyczęściowej pracy z lat 1967 i 1968 pokazał, jak analizować gry, w których gracze nie znają wzajemnie swoich preferencji, traktując każdego gracza jako jeden z kilku typów, co komitet noblowski nazwał podstawą niemal całej ekonomicznej analizy informacji. Podzielił Nagrodę Nobla z ekonomii za 1994 rok z Johnem Nashem i Reinhardem Seltenem „za pionierską analizę równowag w teorii gier niekooperacyjnych”. Pisał także o etyce utylitarystycznej, w 1990 roku przeszedł na emeryturę i zmarł na zawał serca w Berkeley 9 sierpnia 2000 roku, po okresie choroby Alzheimera.