Henri Kagan

Pochodzenie i młodość

Henri Boris Kagan urodził się 15 grudnia 1930 roku w Boulogne-Billancourt, na zachodnim skraju Paryża, jako syn Alexandre'a Abrahama Kagana, inżyniera, i Adeline Celniker. Jego matka urodziła się w Białymstoku, należącym wówczas do Imperium Rosyjskiego, jako córka Osipa Celnikera i Chany-Gitel Trilling, a Trillingowie byli żydowską rodziną z tego miasta: Oswald, brat Chany-Gitel, był ojcem inżyniera z MIT Leona Trillinga, który mówił, że przybył do Ameryki w 1940 roku jako polski Żyd.

Nie odnaleziono żadnej relacji samego Kagana o pochodzeniu jego rodziców, dlatego jego miejsce w tym katalogu opiera się na pochodzeniu, przez tę babkę ze strony matki, i na zapisach genealogicznych, a nie na czymkolwiek, co sam powiedział.

Praca i kariera

Po nauce szkolnej w Guéret, Sceaux i Paryżu studiował na Sorbonie i w École nationale supérieure de chimie de Paris, w 1954 roku wstąpił jako badacz do CNRS, a doktorat uzyskał w Collège de France w 1960 roku. W 1968 roku przeszedł na Uniwersytet Paris-Sud w Orsay, by kierować jego laboratorium syntezy stereoselektywnej, w 1973 roku został tam profesorem zwyczajnym, a od 1999 roku jest profesorem emerytowanym. W 1971 roku wykazał, że katalizator rodowy z DIOP, chiralną difosfiną o dwukrotnej osi symetrii, którą zaprojektował z Dang Tuan Phatem, potrafi uwodornić alken, dając duży nadmiar jednej z jego dwóch lustrzanych postaci, a liczne ligandy zbudowane według tego wzoru wspierają dziś katalizatory używane w całym przemyśle farmaceutycznym.

W 1986 roku jego zespół opisał pierwsze efekty nieliniowe w katalizie asymetrycznej, w których czystość produktu nie podąża już liniowo za czystością katalizatora, a on sformułował opisujące je modele matematyczne, dyskutowane dziś także w badaniach nad pochodzeniem życia.

Uznanie

Gdy Nagroda Nobla w dziedzinie chemii za rok 2001 przypadła trzem innym pionierom katalizy asymetrycznej, a jego pominięto, francuscy naukowcy zaprotestowali, a minister nauki Roger-Gérard Schwartzenberg napisał do Fundacji Nobla; w tym samym roku otrzymał Nagrodę Wolfa w dziedzinie chemii, a w 2005 roku Medal Benjamina Franklina. 7 października 2026 roku, w wieku dziewięćdziesięciu pięciu lat, otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii wraz z japońskim chemikiem Kenso Soaiem za odkrycie efektów nieliniowych i autokatalizy w asymetrycznej syntezie organicznej.