Jan Gotlib Bloch

Pochodzenie i młodość

Jan Gotlib Bloch urodził się w Radomiu, w Polsce pod zaborem rosyjskim, 24 lipca 1836 roku w ubogiej rodzinie żydowskiej — jego ojciec był farbiarzem — i ta karta od razu mówi, co zrobił w wieku piętnastu lat: w 1851 roku przyjął chrzest kalwiński, konwersję, która otworzyła mu drogę do interesów i towarzystwa, a która nigdy nie oddzieliła go, w oczach wrogów ani w jego własnym postępowaniu, od Żydów, z których pochodził.

Praca i kariera

Urzędnik w warszawskim banku, pierwszą fortunę zbił, budując kolej warszawsko-petersburską w latach sześćdziesiątych XIX wieku, i został „królem kolei” Imperium Rosyjskiego, bankierem, przemysłowcem i założycielem szkoły ekonomiki kolejowej, doradcą rosyjskiego ministerstwa finansów, którego studia statystyczne o ziemi, kredycie i przemyśle Imperium wypełniały półkę. Swoje bogactwo i swoje liczby oddał na użytek Żydów: jego studium o położeniu ekonomicznym Żydów w Rosji, zamówione jako odpowiedź na antysemickie ustawodawstwo lat osiemdziesiątych, dowiodło własnymi statystykami rządu, że gubernie zamieszkane przez Żydów są zamożniejsze, i zostało zatrzymane przez cenzurę.

Ostatnie lata

Jego sława opiera się na dziele ostatnich lat: Przyszłej wojnie, w sześciu tomach wydanych w 1898 roku, która dowodziła na podstawie techniki karabinu magazynkowego, karabinu maszynowego i prochu bezdymnego, że następnej wielkiej wojny nie rozstrzygnie żadna bitwa, lecz ugrzęźnie ona w okopach, wyniszczeniu, głodzie i rewolucji, rujnując zwycięzcę i pokonanego jednako — proroctwo, które świat czytał z zainteresowaniem i zlekceważył, a które rok 1914 wypełnił co do joty.

Car Mikołaj II przeczytał je i zwołał pierwszą haską konferencję pokojową w 1899 roku, w której Bloch uczestniczył jako jej nieoficjalny apostoł; założył Międzynarodowe Muzeum Wojny i Pokoju w Lucernie, był nominowany do pierwszej Pokojowej Nagrody Nobla i zmarł w Warszawie 7 stycznia 1902 roku.