Elfriede Jelinek

Pochodzenie i młodość

Elfriede Jelinek urodziła się 20 października 1946 roku w Mürzzuschlag w Styrii i dorastała w Wiedniu jako jedyne dziecko Friedricha Jelinka i Olgi Ilony Buchner.

Praca i kariera

Jej ojciec, chemik czesko-żydowskiego pochodzenia, uniknął prześladowań w czasie drugiej wojny światowej dzięki pracy w strategicznie ważnym przemyśle, podczas gdy wielu jego krewnych zamordowano w Zagładzie. Jej matka była katoliczką pochodzenia rumuńskiego i niemieckiego, a Elfriede posłano do katolickiego przedszkola, a potem do szkoły klasztornej w Wiedniu. Od wczesnego dzieciństwa uczona gry na fortepianie, organach i flecie prostym, studiowała kompozycję w konserwatorium wiedeńskim oraz teatrologię i historię sztuki na Uniwersytecie Wiedeńskim, a w 1971 roku uzyskała dyplom organistki.

Zadebiutowała wierszami Lisas Schatten w 1967 roku, a jej powieści Kochanki z 1975 roku, Wykluczeni z 1980 roku i Pianistka z 1983 roku, oparta na jej własnym życiu i sfilmowana przez Michaela Hanekego w 2001 roku, zdobyły jej czytelników niemieckojęzycznych. Po ślubie z Gottfriedem Hüngsbergiem w 1974 roku dzieliła czas między Wiedeń a Monachium, a w 1995 roku powieść Dzieci umarłych wywołała z ziemi Styrii zamordowanych Żydów Europy.

Uznanie

Jej teatr porzucił dialog na rzecz polifonicznych monologów, głosów z różnych warstw psychiki i historii słyszanych jednocześnie, i przyniósł jej Nagrodę Georga Büchnera w 1998 roku. Nagroda Nobla w dziedzinie literatury za 2004 rok, przyznana tylko jej, uhonorowała muzyczny przepływ głosów i kontrgłosów w powieściach i sztukach, które z niezwykłą żarliwością językową ukazują absurd społecznych frazesów i ich zniewalającą moc.

Fobia społeczna nie pozwoliła jej podróżować, więc nagrała swój wykład noblowski, Na uboczu, wyświetlony na wideo w Akademii Szwedzkiej w Sztokholmie 7 grudnia 2004 roku. Przełożyła Thomasa Pynchona, Feydeau i Żyda maltańskiego Marlowe'a, a w 2021 roku została honorową obywatelką Wiednia.