Moïse Allatini

Pochodzenie i młodość

Moïse Allatini urodził się w Salonikach w 1809 roku w sefardyjskiej rodzinie żydowskiej przybyłej z Livorno; jego ojciec Lazaro Allatini przyjechał do miasta w 1802 roku, a rodzina nigdy nie porzuciła judaizmu.

Praca i kariera

Saloniki były wówczas jedynym miastem Europy z żydowską większością — około sześćdziesięciu tysięcy Sefardyjczyków, potomków wygnańców 1492 roku, wypełniało port, rzemiosła i nabrzeża i zamykało port w soboty. Allatini studiował medycynę we Florencji i Pizie, a po śmierci ojca zrezygnował z praktyki, by przejąć rodzinne interesy i uczynić z nich przemysłową podstawę miasta: zbudował wielkie parowe młyny, cegielnie i dachówczarnie, browar, zakłady tytoniowe i przędzalnię jedwabiu, finansowane przy wsparciu Rothschildów, i stał się największym pracodawcą osmańskich Bałkanów.

Głębszą jego pracą była oświata. Przekonany, że jego społeczność nie przetrwa nadchodzącego stulecia z samym tradycyjnym Talmud Tora, założył w 1856 roku szkołę Lippmanna, pierwszą nowoczesną szkołę żydowską w Salonikach, gdzie uczono francuskiego, matematyki i nauk przyrodniczych, i stawił czoła zaciekłemu oporowi rabinackiej starej gwardii, przez którą szkołę dwukrotnie zamknięto; sprowadził Alliance israélite universelle, której szkoły w Salonikach uczyły w końcu tysiące uczniów, i wspierał szpitale, sierociniec oraz włoskojęzyczną prasę gminy.

Saloniki pamiętają go jako „anioła miasta”. Zmarł tam w 1882 roku. Społeczność, dla której budował, zniszczono sześćdziesiąt lat później: około 48 000 Żydów Salonik deportowano do Auschwitz w 1943 roku, a młyn Allatiniego wciąż stoi.