Ada Yonath

Pochodzenie i młodość

Ada Estera Lifszyc urodziła się w jerozolimskiej dzielnicy Geula 22 czerwca 1939 roku, jako córka Hillela i Estery Lifszyców, syjonistycznych Żydów przybyłych ze Zduńskiej Woli w Polsce w 1933 roku, jeszcze przed powstaniem państwa.

Praca i kariera

Ojciec był rabinem z rabinackiej rodziny; małżeństwo prowadziło sklep spożywczy, dzieliło ciasne mieszkanie i ledwie wiązało koniec z końcem, a mimo to posyłało ją na drugi koniec miasta, do szkoły w Bet ha-Kerem, żeby dobrze się uczyła. Ojciec zmarł w wieku czterdziestu dwóch lat, rodzina przeniosła się do Tel Awiwu, a ona pomagała matce je utrzymać. Całą karierę spędziła w Instytucie Weizmanna w Rechowot i postawiła sobie zadanie, które dziedzina uważała za beznadziejne.

Rybosom jest maszyną, która czyta instrukcje genetyczne i buduje z nich białka — ćwierć miliona atomów — a żeby go zobaczyć, trzeba go skrystalizować; nikt zaś nie wierzył, że tak wielka i tak ruchliwa struktura da się unieruchomić w krysztale. Yonath zaczęła w 1980 roku, pracowała dwie dekady wbrew niemal powszechnemu sceptycyzmowi, podpatrzyła sztuczkę u niedźwiedzi w zimowym śnie, których rybosomy układają się w uporządkowane szeregi, nauczyła się mrozić kryształy blisko zera bezwzględnego, by wiązka rentgenowska ich wcześniej nie zniszczyła, i w końcu odwzorowała rzecz atom po atomie.

Mapy pokazały dokładnie, jak kilka antybiotyków blokuje tę maszynę i jak bakterie nabierają oporności. Nagrodę Nobla z chemii w 2009 roku podzieliła z Venkatramanem Ramakrishnanem i Thomasem Steitzem, jako pierwsza Izraelka uhonorowana Noblem, i zmarła 31 sierpnia 2026 roku.