Hans Bethe

Pochodzenie i młodość

Hans Albrecht Eduard Bethe urodził się w Strasburgu 2 lipca 1906 roku, wówczas w niemieckiej Rzeszy Kraju Alzacji i Lotaryngii, jako jedyne dziecko Albrechta Bethego, fizjologa na tamtejszym uniwersytecie, i Anny Kuhn, córki profesora Abrahama Kuhna. Matka była pochodzenia żydowskiego; Bethego wychowano w protestantyzmie ojca, a w 1932 roku objął stanowisko docenta w Tybindze.

Praca i kariera

Jedna z pierwszych ustaw nowego rządu nazistowskiego, o przywróceniu zawodowej służby cywilnej, kosztowała go tę posadę w roku następnym właśnie z powodu owego pochodzenia — Arnold Sommerfeld przywrócił mu stypendium w Monachium, a on wyjechał do Bristolu, a potem do Cornell, gdzie spędził większość życia. W 1938 roku pewna konferencja rzuciła obecnym fizykom wyzwanie: wyjaśnić, dlaczego Słońce wciąż płonie. Bethe wrócił do domu, przeszedł reakcje jądrowe jedna po drugiej i doszedł do cyklu węglowo-azotowo-tlenowego, w którym węgiel działa jak katalizator zamieniający wodór w hel w gorętszych gwiazdach.

Wycofał pracę z Physical Review, by zgłosić ją do nagrody 500 dolarów: potrzebował 250, żeby wykupić meble matki, która wyemigrowała w czerwcu 1939 roku, po nocy kryształowej, na francuskim kontyngencie, jaki dawało jej strasburskie urodzenie. Praca wygrała, a potem przyniosła Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki za rok 1967. Bethe kierował Dywizją Teoretyczną w Los Alamos podczas wojny, w 1947 obliczył przesunięcie Lamba, a potem przez dziesięciolecia występował przeciw próbom jądrowym, przyczyniając się do traktatów z 1963 roku o częściowym zakazie prób i z 1972 o obronie antybalistycznej. Publikował jeszcze po dziewięćdziesiątce i zmarł w Ithace w stanie Nowy Jork 6 marca 2005 roku.