Eldad ha-Dani

Pochodzenie i młodość

Eldad ha-Dani, „Eldad Danita”, pojawił się wśród Żydów Kairuanu w dzisiejszej Tunezji około roku 880, mówiąc własną odmianą hebrajszczyzny i głosząc, że przybywa z niezależnego królestwa żydowskiego za rzekami Etiopii, gdzie plemię Dana żyje z Neftalim, Gadem i Aszerem, a za rzeką Sambation — która przez sześć dni toczy kamienie i piasek, a w szabat odpoczywa — mieszkają synowie Mojżesza.

Praca i kariera

Skąd naprawdę pochodził, nie wiadomo; nowożytni badacze wskazywali na Arabię Południową, a Jewish Encyclopedia i Encyclopaedia Judaica traktują go jako rzeczywistego podróżnika z IX wieku, którego osobowość pozostaje zagadką, choć mniejszość wątpiła kiedyś, czy w ogóle istniał. Ta karta mówi wprost to, co mówią źródła: człowiek ten był Żydem i kupcem, a jego opowieść podróżnicza jest legendą — „jądrem autentycznych praw owiniętym w romans historyczny”, według słów Abrahama Epsteina.

Legenda miała jednak znaczenie: Żydzi Kairuanu, zaniepokojeni jego przepisami rytualnymi o uboju, odbiegającymi od Talmudu, napisali do gaona Cemacha ben Chaima z Sury, który odpowiedział, że tradycje Eldada są dopuszczalne, a jego relację, Sefer Eldad, cytowali Raszi i Abraham ben Dawid z Posquières, a wspominał Chasdaj ibn Szaprut. Przez tysiąc lat karmiła ona nadzieję na Dziesięć Zaginionych Plemion wśród Żydów i legendę o Księdzu Janie wśród chrześcijan, a pytanie, czy Żydzi etiopscy pochodzą z plemienia Dana, które Eldad postawił jako pierwszy, przywołano jeszcze w 1973 roku w orzeczeniach rabinicznych, które otworzyły im drogę do emigracji do Izraela.